Վերադարձը կարող է տեղի ունենալ միայն միջազգային երաշխավորված անվտագնային պայմաններում․ Արմեն Ռուստամյան
«Այն թեզը, թե իբր տանք Արցախը, որ փրկենք Հայաստանը, ամբողջությամբ ոչ միայն շուռ եկավ մեր դեմ, այլ հիմա կործանարար իր դրսևորումն է ստանում»։ Այս մասին «Արցախ․ վտանգված ժառանգություն» պատկերագրքի երկրորդ հատորի շնորհանդեսին նշել է ՀՅԴ Բյուրոյի ներկայացուցիչ Արմեն Ռուստամյանը։
«Մենք ամեն օր դրա ականատեսն ենք լինում, դրանով ոչ միայն չփրկվեց Հայաստանը, այլ նաև այս իշխանությունների թեթև ձեռքով Ադրբեջանին պահանջատեր դարձրեցինք»,- ասել է նա։ Նրա խոսքով՝ հակամարտության հիմքը ոչ այնքան և ոչ միայն Արցախի հիմնախնդրի գոյության ու դրա հետապնդման հետ է կապված, այլ հայկական ինքնության, թուրք-ադրբեջանական տանդեմի անհանդուժողականության հետ։
Նրանց խնդիրը հայի տեսակն է և հայկական հետքի պահպանումը։ Եվ այդ պատճառի դրսևորումն այն է, որ Արցախը հայաթափելուց հետո անգամ Ադրբեջանը չբավարարվեց դրանով և հիմա ձեռնամուխ է եղել հայկական հետքի ընդհանրապես վերացմանը, որպեսզի ամբողջությամբ կարողանա իր թեզերն առաջ տանել։
ՀՅԴ Բյուրոյի ներկայացուցիչը կարևորել է Արցախի հարցի արծարծումը՝ շեշտելով, որ հակամարտությունը կարգավորված չէ և անհրաժեշտ է պայքարել հավաքական վերադարձի ուղղությամբ։ Այս առումով նա շեշտել է Արցախի հայկական ժառանգության փաստագրումը և Արցախի հայկական պատմության ամրագրումը։ Նրա խոսքով՝ ժառանգության պահպանման հարցն ունի խորքային նշանակություն մի քանի առումներով։
«Առաջինը, սրանով մենք պետք է փաստենք, որ հակամարտությունը, կոնֆլիկտը կա և այն լուծված չէ և քանի ժառանգության պահպանման հարց գոյությունի ունի, քանի մեր ժառանգության վերացման փաստի առաջ ենք կանգնած, մենք խնդիր ունենք այս հարցը միջազգային բոլոր ատյաններում բարձրացնելու, պաշտպանելու և հետապնդելու, որով զբաղված են ոչ թե պետությունը, այլ հանրային, հասարակական կառույցները։ Վստահ եմ, որ կգա մի օր, երբ այդ հարցը նաև պետականորեն կհետապնդենք»,- ասել է Ռուստամյանը։
Այս առումով ժառանգության փաստագրումը, պահպանումը, ըստ նրա, շատ կարևոր է և գլոբալ նշանակություն է ունենալու․ «Պետք է ամեն ինչ անել, որ պարզ հասկացվի, որ կոնֆլիկտի հիմքում դա է և այդ կոնֆլիկտը շարունակվում է։
Մշակութային ժառանգության մասին փաստերը ձեռքի տակ ունենալով պետք է նաև միջազգային հանրությանը ցույց տալ, որ վերադարձի իրավունքը չի կարող սահմանափակվել անձի, անհատի վերադարձի շրջանակներում»,- նշել է նա։
Խոսքը պետք է գնա առաջին հերթին Արցախի ժողովրդի հավաքական վերադարձի մասին և այս ժառանգության առկայությունը հենց այդ հիմքերն է տալիս։ «Մշակութային ժառանգությունը հավաքականության ժառանգությունն է, կապված չէ անձի, անհատի հետ։ Վերադարձը կարող է տեղի ունենալ միայն միջազգային երաշխավորված անվտագնային պայմաններում։ Հենց այդ պայմանների բացակայությունն է, որ տեղի է ունենում նոր ցեղասպանություն այս անգամ արդեն մշակութային Ցեղասպանություն և այս հիմքերն արծարծելու համար նման փաստերը մեզ համար չափազանց կարևոր են»,- ասել է ՀՅԴ Բյուրոյի ներկայացուցիչը։
Նա անընդունելի է համարել նաև արցախահայերի վերադարձի հարցը դնել ադրբեջանցիների վերադարձի հետ նույն հարթության վրա, որը, ըստ նրա՝ Ադրբեջանի երազնանքն է։